Πλάκα

Περιτριγυρισμένη από τα βουνά Όξα και Καρφί, η Ελούντα είναι ουσιαστικά απομονωμένη από τους γύρω οικισμούς. Αυτή η γεωγραφική ιδιαιτερότητα συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας ξεχωριστής κουλτούρας και ταυτότητας των κατοίκων της. Το ήπιο κλίμα, το μαγευτικό φυσικό περιβάλλον και η επαφή με άλλα νησιά και παράκτιες περιοχές επηρέασαν θετικά τον χαρακτήρα και την ιδιοσυγκρασία της τοπικής κοινωνίας.

Η ιστορία της Ελούντας χάνεται στα βάθη των αιώνων. Κατά τη μινωική περίοδο κατοικούνταν η περιοχή του Πόρου, όπου βρισκόταν η αρχαία πόλη Ολούς, η οποία γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση κατά την κλασική και την πρωτοβυζαντινή εποχή. Η αρχαία Ολούς, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Κρήτης, βρίσκεται στη στενή λωρίδα γης που ενώνει τη χερσόνησο «Νησί» με την ενδοχώρα. Οι Γάλλοι δημιούργησαν τον ισθμό του καναλιού την περίοδο 1897-1898, διευκολύνοντας τη θαλάσσια συγκοινωνία και μετατρέποντας τη χερσόνησο σε νησί.

Η ακμή της Ολούς συνεχίστηκε και κατά τη βυζαντινή περίοδο, όπως μαρτυρούν σημαντικά μνημεία όπως η Παλαιοχριστιανική Βασιλική στον Πόρο και η Βασιλική της Κολοκύθας από λευκό μάρμαρο.

Οι Ενετοί κατασκεύασαν τις αλυκές τον 13ο αιώνα και ανακατασκεύασαν το φρούριο της Σπιναλόγκας. Κατά την ενετική περίοδο ανεγέρθηκαν επίσης πολλές εκκλησίες, όπως της Αγίας Τριάδας, της Αναλήψεως, της Παναγίας και του Αγίου Γεωργίου. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη γεωργία, την αλιεία, την επεξεργασία λίθων και την παραγωγή άλατος.

Μεταξύ 1928-1939, ο κόλπος της Ελούντας χρησιμοποιήθηκε από τη British Imperial Airways ως σταθμός υδροπλάνων για ανεφοδιασμό κατά τις πτήσεις προς την Ινδία.

Η Βρετανίδα συγγραφέας Mary Stewart έζησε στην Ελούντα και έγραψε το μυθιστόρημα «The Moon-Spinners». Το 1963 η Walt Disney το μετέφερε στον κινηματογράφο, με γυρίσματα στην Ελούντα, γεγονός που συνέβαλε καθοριστικά στη διεθνή προβολή της περιοχής. Το 1964 η Ελούντα ανακηρύχθηκε επίσημα τουριστική περιοχή και από τη δεκαετία του 1970 εξελίχθηκε σε κορυφαίο προορισμό υψηλού επιπέδου. Το ήπιο κλίμα, η φυσική ομορφιά και οι ποιοτικές υπηρεσίες προσελκύουν σήμερα χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.

Η παραλία πριν φτάσετε στην Πλάκα ονομάζεται Αγία Μαρίνα. Βρίσκεται μπροστά από μεγάλο ξενοδοχείο (υπενθυμίζεται ότι στην Ελλάδα καμία παραλία δεν είναι ιδιωτική) και γι’ αυτό είναι περισσότερο οργανωμένη από την παραλία της Πλάκας. Διαθέτει χοντρό βότσαλο και βραχώδη βυθό με βότσαλα.

Η νήσος Σπιναλόγκα είναι ένα μικρό νησί που βρίσκεται στον κόλπο της λιμνοθάλασσας της Ελούντας, στη βόρεια πλευρά του κόλπου του Μιραμπέλου. Καλύπτει έκταση περίπου 85 στρεμμάτων και το μέγιστο υψόμετρό της φτάνει τα 53 μέτρα. Η ιστορία του νησιού συνεχίζει να προκαλεί δέος: υπήρξε ενετικό φρούριο, καστροπολιτεία, καταφύγιο επαναστατών, τόπος εξορίας λεπρών και σύνδεσμος επικοινωνίας με το Κάιρο κατά την περίοδο της Κατοχής.

Το νησί οχυρώθηκε άριστα από τους Ενετούς κατά την παρουσία τους στην Κρήτη. Τόσο από κατασκευαστική και αρχιτεκτονική άποψη όσο και από την αισθητική του συνολικού τοπίου, διατηρεί μέχρι σήμερα την απαράμιλλη ομορφιά του. Η αρχική του ονομασία ήταν Καλυδωνία, όμως οι Ενετοί το ονόμασαν Σπιναλόγκα από τη βενετσιάνικη λέξη *Spina Longa*, που σημαίνει «μακρύ αγκάθι». Σύμφωνα με μια δεύτερη, ασθενέστερη ερμηνεία, το όνομα προέρχεται από παραφθορά της φράσης «στην Ελούντα».

Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι η νησίδα πήρε το όνομά της από μια όμορφη αρχόντισσα ονόματι Λόγα, η οποία ζούσε στο φρούριο. Κατά την ελληνιστική περίοδο ή ακόμη και στα μινωικά χρόνια, στο νησί υπήρχε το φρούριο των Ολουνιτών, που είχε κατασκευαστεί για την προστασία του λιμανιού της αρχαίας πόλης Ολούς. Η Ολούς ήταν η αρχαία πόλη της Ελούντας, η οποία σήμερα βρίσκεται βυθισμένη στο κανάλι που συνδέει την Ελούντα με τη χερσόνησο της Κολοκύθας.

Στην Ολούντα υπήρχε σημαντικό ιερό και μεγάλο λιμάνι. Η Σπιναλόγκα ανήκε στην Ολούντα, η οποία γνώρισε ακμή έως τον 8ο αιώνα, όταν ο φόβος των Αράβων πειρατών ανάγκασε τους κατοίκους να απομακρυνθούν από τις ακτές. Από τον 8ο αιώνα έως την ενετική κυριαρχία, η πόλη δεν φαίνεται να παρουσίασε ιδιαίτερη ανάπτυξη. Η οχύρωση της Σπιναλόγκας ξεκίνησε το 1574, όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν την Κύπρο.

Οι Ενετοί, προβλέποντας την τουρκική επέκταση προς τη Δύση, αποφάσισαν να κατασκευάσουν ένα φρούριο στο νησί που θα προστάτευε ολόκληρη τη λιμνοθάλασσα της Ελούντας. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να προστατεύουν τα πλοία τους στον κόλπο της Ελούντας από τους Τούρκους και τους πειρατές, αλλά και να διασφαλίσουν τις επικερδείς αλυκές της Ελούντας. Από τις αλυκές προμηθεύονταν αλάτι για εξαγωγή στην Κεντρική Ευρώπη, ιδιαίτερα μετά την απώλεια των αλυκών που εκμεταλλεύονταν έως τότε στην Κύπρο. Έτσι, οι Ενετοί ανήγειραν ένα νέο ισχυρό φρούριο πάνω στα ερείπια του αρχαίου, σχεδιασμένο σύμφωνα με το οχυρωματικό σύστημα των προμαχώνων από τους Genese Bressani και Latino Orsini. Η πρώτη φάση κατασκευής του φρουρίου διήρκεσε από το 1579 έως το 1586.

Επισκευές και μετατροπές στο φρούριο πραγματοποιήθηκαν πριν και κατά τη διάρκεια του Κρητικού Πολέμου (1645–1669), ενώ παράλληλα οικοδομήθηκαν οι ναοί του Αγίου Παντελεήμονα και του Αγίου Γεωργίου. Το φρούριο διέθετε διπλές σειρές τειχών και πύργων και συνολικά 35 κανόνια. Κατά τον Κρητικό Πόλεμο (1645–1669), πρόσφυγες και επαναστάτες («αλυσοδεμένοι») κατέφυγαν στη Σπιναλόγκα και, έχοντας τη νησίδα ως βάση, παρενοχλούσαν τους Τούρκους. Η δράση τους συνεχίστηκε όσο οι Ενετοί διατηρούσαν την κατοχή του φρουρίου, καθώς με τη Συνθήκη του Χάνδακα το 1669 η Σπιναλόγκα παρέμεινε υπό βενετική κυριαρχία.

Οι Ενετοί επιχείρησαν να διατηρήσουν αυτό το στρατηγικής σημασίας φρούριο, καθώς και τα φρούρια της Γραμβούσας και της Σούδας, ελπίζοντας στην ανακατάληψη της Κρήτης. Ωστόσο, το νησί παραδόθηκε στους Τούρκους με νέα συνθήκη το 1715, γεγονός που σήμανε το οριστικό τέλος της ενετικής κυριαρχίας στη Μεσόγειο και των σχετικών προσδοκιών τους. Κατά τους πρώτους αιώνες της τουρκικής κυριαρχίας, το φρούριο περιθωριοποιήθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας και απομόνωσης.

Αργότερα αναπτύχθηκε σταδιακά στη Σπιναλόγκα ένας καθαρά οθωμανικός οικισμός, καθώς το νησί παρείχε απόλυτη ασφάλεια στις οικογένειες. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο ρόλος του λιμανιού της Σπιναλόγκας αναβαθμίστηκε όταν απέκτησε άδεια εξαγωγικού εμπορίου. Στα μέσα του 19ου αιώνα συγκεντρώθηκε στο νησί μεγάλος αριθμός κατοίκων, κυρίως έμποροι και ναυτικοί, οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν τις εμπορικές διαδρομές της Ανατολικής Μεσογείου, επωφελούμενοι από την ασφάλεια του οχυρωμένου οικισμού. Υπολογίζεται ότι το 1834 κατοικούσαν περίπου 80 οικογένειες στην καστροπολιτεία της Σπιναλόγκας, ενώ το 1881 ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 227.

Ακόμη και σήμερα σώζονται κτίρια από την περίοδο της καστροπολιτείας, όπως διώροφα σπίτια με ψηλούς πέτρινους τοίχους και εμπορικά καταστήματα με μεγάλες πόρτες και παράθυρα. Η ζωή αυτού του οικισμού διακόπηκε απότομα λόγω των πολιτικών εξελίξεων που σημειώθηκαν στην Κρήτη στα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα. Από το 1897 εγκαταστάθηκαν στο νησί γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις, οι οποίες παρέμειναν για περίπου έναν χρόνο. Η ανασφάλεια που επικρατούσε μεταξύ των Οθωμανών της Κρήτης, εξαιτίας της επαναστατικής δράσης των Χριστιανών, ανάγκασε την πλειονότητα των κατοίκων της Σπιναλόγκας να μεταναστεύσει. Μέχρι το 1903, όλοι οι Τούρκοι είχαν εγκαταλείψει το νησί.

Το χωριό Βρουχάς είναι χτισμένο στο βουνό πάνω από τη λιμνοθάλασσα Ελούντας–Πλάκας. Ο επισκέπτης φτάνει στο χωριό μετά από μια σύντομη διαδρομή από την Πλάκα, με πανοραμική θέα στον Κόλπο του Μεραμπέλλου, η οποία γίνεται ακόμη πιο μαγευτική από τους ανεμόμυλους που είναι «παραταγμένοι» στην είσοδό του και των οποίων η αποκατάσταση έχει αρχίσει πρόσφατα.

Το όνομα πιθανότατα προέρχεται από τη λέξη «βρούχος», που σημαίνει βρυχηθμός, έντονος θόρυβος. Ωστόσο, δεν αποκλείεται η ονομασία να προέρχεται και από το προσωνύμιο ή το επώνυμο Βρουχάς. Στα συμβόλαια της μονής Αρετής αναφέρεται ως τοπωνύμιο ήδη από τις αρχές του 17ου αιώνα. Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, στην περιοχή υπήρχε η μονή του Αγίου Ιωάννη (μερικά ερείπια σώζονται ακόμη). Το 1689, έγγραφο από τα Τουρκικά Αρχεία του Ηρακλείου αναφέρει δύο ιερείς «από το χωριό Βρούχα, Μεραμπέλλου». Καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1834 (αναφέρεται ως Vruka) και είχε 30 χριστιανικές οικογένειες. Το 1881 ο Βρουχάς είχε 338 κατοίκους, το 1900 είχε 494 κατοίκους και ανήκε στον Δήμο Φουρνής. Το 1920 ήταν έδρα αγροτικού δήμου με 461 κατοίκους.

**Χωριό Σελλές:** Το όνομα απαντάται και σε άλλα μέρη της Κρήτης και σημαίνει καμπυλότητα του εδάφους αλλά σε υψηλό σημείο, δηλαδή ορεινό πέρασμα, ίσως από το μεσαιωνικό «σελλίον», υποκοριστικό της λέξης «σέλλα». Καταγράφεται ως *Sellais* το 1881 με πληθυσμό 252 κατοίκων και ανήκε στον Δήμο Φουρνής και αργότερα στην κοινότητα Λούμας.

Οι πετρόχτιστοι ανεμόμυλοι και η εξαιρετική θέα στο Κρητικό Πέλαγος από κάθε σημείο της περιοχής καθιστούν απαραίτητη την επίσκεψη στο χωριό. Το φως και ο αέρας έχουν σμιλέψει την πέτρα, το έδαφος και τα δέντρα της περιοχής.

Το όνομα μπορεί να προέρχεται από τη λέξη «λούμα», που σημαίνει λούσιμο ή λουτρό (κατά τη βυζαντινή περίοδο). Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, προέρχεται από τη λέξη «λουμάκας» (που σημαίνει το ζωηρό νέο βλαστάρι του δέντρου) και αναφέρεται στους λουμάκες, τους ψηλούς και ρωμαλέους άνδρες που ανέδειξε το χωριό. Καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1834 (ως Luma) με 15 χριστιανικές οικογένειες. Το 1929 ήταν έδρα αγροτικού δήμου με 305 κατοίκους. Στην τελευταία απογραφή, η κοινότητα αποτελούνταν από τους οικισμούς Κάτω Λούμας, Πάνω Λούμας, Κάτω Σελλές και Σελλές. Στο χωριό διατηρείται το καθολικό της μικρής Μονής του Αρχαγγέλου Μιχαήλ (ανήκε στη Μονή Αρετής με επιγραφή του 1604 και το όνομα του κτήτορα μοναχού Νικόδημου Χασάνη), καθώς και ο παλαιός ναός του Αγίου Ιωάννη Ξενικού (ανήκε στη Μονή Καρδαμούτσας).

Μικρά χωριά που μυρίζουν Κρήτη

Το χωριό Καρύδι

Σήμερα πολλοί ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι συνδέουν τα χωριά μεταξύ τους. Ωστόσο, λίγοι φτάνουν μέχρι εδώ, παρόλο που τα φτωχικά χωριά βρίσκονται δίπλα στο πιο πολυτελές και διάσημο θέρετρο της Κρήτης, την Ελούντα και την Πλάκα. Πάνω από τα λαμπερά, μυθικά άνετα θέρετρα, όμορφες διαδρομές οδηγούν στα χωριά του Επάνω Μεραμπέλλου, σιωπηλά ξεχασμένα από όλους τους ταξιδιωτικούς οδηγούς.

Πάνω από τη σμαραγδένια βοτσαλωτή παραλία της Πλάκας, ο δρόμος ανηφορίζει προς τη Βρούχα, ενώ ένας κλάδος οδηγεί όσους αναζητούν το λευκό ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη Αφορεσμένου, στο απόκρημνο ακρωτήρι με το ίδιο όνομα, με την αιώνια ταραγμένη θάλασσα και τα δύσκολα ρεύματα. Ο κεντρικός δρόμος συνεχίζει μέσα από τα γραφικά χωριά Σελλές Λούμας, Βάλτος, Φινοκαλιά, Δήλακο, δίπλα σε εγκαταλειμμένους ανεμόμυλους και αρχαία πετρόχτιστα σπίτια με τη χαρακτηριστική αρχιτεκτονική της κρητικής υπαίθρου, με τοξωτά παράθυρα και πόρτες και εσωτερικές καμάρες στα δωμάτια. Και πιο κάτω, Χονδροβολάκι, Κάτω Λάκκος, Μεσαγέννησα, Ρωμανός, Σούβλος, Αμυγδαλοκεφάλι — μια ορθογραφία μοναξιάς, όσων χάθηκαν στον χρόνο και χρειάζονται χρόνο και αργό περπάτημα για να τα αφουγκραστεί κανείς.

Γύρω παντού μόνο γκρίζα πέτρα στα σπίτια, που σπάζει από το εκτυφλωτικό λευκό των εκκλησιών και το βαθύ πορφυρό των τρούλων. Ο δρόμος κατηφορίζει προς Νοφάλια και Κουρούνες, ενώ ο ανατολικός του κλάδος περνά από το Καρύδι με τη φημισμένη μονή της Αρετής, τη Φουρνή και το Καστέλλι της και καταλήγει στη μεγαλόπρεπη Νεάπολη. Το δυτικότερο τμήμα του Επάνω Μεραμπέλλου είναι μια ομάδα χωριών όπου καταλήγει ο δρόμος Νεάπολη–Μίλατος. Έρημα χωριά: Κουνάλι, Αγόρι, Άγιος Αντώνιος, Αμυγδαλολάκκος, Ανώγεια, με σκοτεινά ερημωμένα καφενεία, ηλικιωμένους να δροσίζονται στις βεράντες και αρκετά θαυμάσια ανακαινισμένα παλιά σπίτια που ανήκουν σε Άγγλους συνταξιούχους, οι οποίοι ζωντανεύουν την αμείλικτη ερημιά για λίγους μήνες τον χρόνο.

Μια σύντομη περιπλάνηση στο Επάνω Μεραμπέλλο το φθινόπωρο είναι ένας μοναδικά όμορφος περίπατος σε μια άγνωστη και αυθεντική Κρήτη. Ο καιρός είναι πιο ήπιος από το καλοκαίρι, η ζέστη υποφερτή, τα χρώματα πιο λαμπερά, οι άνθρωποι εργάζονται στα χωράφια τους και δεν κρύβονται στη σκιά, το αεράκι είναι ευχάριστο και ύστερα από μια ελαφριά ψιχάλα, τα αρώματα στα φαράγγια και στις κορυφογραμμές γεμάτες βότανα κόβουν την ανάσα και μεθούν τις αισθήσεις. Σταματήστε να ξεκουραστείτε κάτω από τη μουριά σε ένα καφενείο του χωριού, πιείτε ένα παγωμένο ρακή, φάτε λίγα δροσερά σταφύλια και αφήστε το βλέμμα να ταξιδέψει σε αυτό το κιτρινοκάστανο, πετρώδες, μοναχικό, άνυδρο και ευωδιαστό Μεραμπέλλο, που, μακριά από τη βοή των θερέτρων, διατηρεί την αληθινή, πετρώδη, άγρια ταυτότητά του.

Εντυπωσιακά μοναστήρια με αθωνική αρχιτεκτονική

Τα μοναστήρια της περιοχής αξίζουν οπωσδήποτε μια επίσκεψη.

Σημαντικότερη όλων είναι η Μονή Αρετής (παλαιά έδρα της Επισκοπής Πέτρας έως το 1866) κοντά στο χωριό Καρύδι, ακριβώς δίπλα στον ασφαλτόδρομο. Είναι περιποιημένη και τακτοποιημένη, με χαρακτηριστική αθωνική αρχιτεκτονική, και δεν υπέστη τουρκικές καταστροφές, καθώς η άγονη γη απώθησε ακόμη και τους Τούρκους. Στην αυλή της, περιτριγυρισμένη από πέτρινα κελιά, φυτεύονται μεγάλα κυπαρίσσια και πορτοκαλιές, πίσω από τα βαριά φορτωμένα κλαδιά των οποίων ανοίγει η πόρτα προς το καθολικό αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα (1600), όπου σώζονται εξαιρετικής ποιότητας αγιογραφίες της Κρητικής Σχολής και περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Λιγότερο εντυπωσιακή και πολύ πιο δύσκολα προσβάσιμη είναι η μεταβυζαντινή Μονή Ξερά Ξύλα (αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο), όπου εδώ και χρόνια δεν κατοικούν μαυροφορεμένοι μοναχοί αλλά κατάλευκα αρνιά, καθώς μέρος των πέτρινων κελιών μετατράπηκε προφανώς από κάποιον ευσεβή βοσκό σε μαντρί.

Το παράξενο όνομα δόθηκε από έναν ζωοκλέφτη που προέτρεπε τους συντρόφους του να ρίξουν ξερά ξύλα (αντί για χλωρά που καπνίζουν και αποκαλύπτουν την ανομία τους) στη φωτιά που άναψαν για να ψήσουν το κλεμμένο κρέας. Η ερημωμένη Μονή Κεραμώς, μέσα σε ένα μικρό πευκοδάσος πολύ κοντά στο Καστέλλι Φουρνής, παρουσιάζει πολύ ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική, ενώ το μικρό εκκλησάκι που απομένει από την παλαιά Μονή Αγίου Ανδρέα βρίσκεται δίπλα στις θαλασσοδαρμένες ακτές και είναι χτισμένο στην είσοδο μιας σπηλιάς.

Ο μοναδικός σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της περιοχής βρίσκεται κοντά στον δρόμο προς τις Κουρούνες, καλά κρυμμένος σε έναν λόφο με πουρνάρια και δρύες. Πρόκειται για την αρχαία πόλη Δρήρος, από την οποία έχουν διασωθεί τα κατάλοιπα των κατοικιών της, καθώς και ο ναός του Δελφινίου Απόλλωνα. Οι κάτοικοι της Δρήρου είχαν, όπως συμβαίνει πάντα, συμπάθειες και αντιπάθειες. Συμπαθούσαν την Κνωσός και μισούσαν τη Λύττος και τη Μίλατος (άλλες αρχαίες πόλεις της περιοχής).

Το μίσος τους δεν ήταν τόσο μεγάλο ώστε να αναγκάζουν τους νέους να ορκίζονται αιώνια έχθρα προς τις δύο πόλεις. Αυτός ο όρκος μίσους ανακαλύφθηκε το 1855 τυχαία από δύο αγρότες, αλλά φαίνεται πως άρεσε ιδιαίτερα στους Τούρκους, οι οποίοι τον πήραν και τον διατηρούν έως σήμερα σε μουσείο της Κωνσταντινούπολης.

Σε μικρή απόσταση από την Ελούντα, στην περιοχή των Παλιών Αλυκών, υπάρχουν λίγα ερείπια της αρχαίας πόλης Ολούς (κυρίως στη θάλασσα), η οποία ήταν οργανωμένα κατοικημένη από τα μινωικά χρόνια. Η Ολούς ή Ολούστα (εναλλακτικά Ολούστας) ήταν μία από τις πιο σημαντικές εκατοντάδες πόλεις της αρχαίας Κρήτης, με πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων. Το διοικητικό σύστημα της Ολούστας ήταν η ευνομία, ένα είδος δημοκρατίας. Στην Ολούστα λατρεύονταν ο Ύψιστος Δίας, ο Απόλλωνας και η Βριτομάρτις, με ναό αφιερωμένο σε αυτήν. Είχε δικά της νομίσματα. Ο Σβορώνος αναφέρει 11 διαφορετικούς τύπους. Οι περισσότεροι απεικονίζουν την Άρτεμη Βριτομάρτις στη μία πλευρά και τον Δία με έναν αετό, ή ένα δελφίνι, ή ένα αστέρι στην άλλη. Η ακμή της Ολούστας συνεχίστηκε κατά την πρώτη βυζαντινή περίοδο. Αυτό μαρτυρείται από τη Βασιλική του Πόρου με τα επιβλητικά ψηφιδωτά της, που μπορεί να επισκεφθεί κανείς σήμερα, και τη Βασιλική της Κολοκύθας με το εκλεπτυσμένο λευκό μάρμαρο.